"Əmək qanunvericiliyinə məsafədən iş anlayışının daxil edilməsi mühüm dəyişiklikdir. Lakin yalnız bu anlayışın qanuna əlavə olunması və bir neçə maddəyə dəyişiklik edilməsi məsafədən işin tam şəkildə tənzimlənməsi üçün kifayət deyil".
Bunu hüquqşünas Sahib Məmmədov EDnews-a açıqlamasında bildirib.
Onun sözlərinə görə, məsafədən iş geniş anlayışdır və onun müxtəlif formaları var:
“Birinci forma ondan ibarətdir ki, işçinin əsas iş yerində konkret iş məkanı olmur və o, işini tam şəkildə məsafədən yerinə yetirir. İkinci forma hibrid iş modelidir. Bu halda işçi həm iş yerində çalışır, həm də müəyyən işləri məsafədən icra edir. Üçüncü forma isə birdəfəlik və ya layihə əsaslı məsafədən işdir. Məsələn, hansısa layihə üçün işçi cəlb olunur və o, tapşırıqları məsafədən yerinə yetirir”, - deyə hüquqşünas qeyd edib.
Sahib Məmmədov bildirib ki, fövqəladə hallar zamanı tətbiq olunan məsafədən iş forması da mövcuddur. Pandemiya dövrü və bu kimi digər oxşar hallarda işçilərin stasionar qaydada iş yerində fəaliyyət göstərməsi mümkün olmadığından işlər məsafədən həyata keçirilə bilər. Hazırkı tənzimləmədə isə hələ də açıq qalan məsələlər var. Xüsusilə dövlət orqanlarında məsafədən işin tətbiqi üçün əlavə hüquqi mexanizmlərə ehtiyac duyulur:
“Hansı peşə və vəzifələrdə məsafədən işin mümkün olduğu müəyyənləşdirilməlidir. Bu, ya Nazirlər Kabinetinin qərarı, ya da Prezidentin fərmanı ilə tənzimlənməlidir. Hazırda dövlət orqanları öz təşəbbüsü ilə istənilən şəxsi məsafədən işə götürə bilməzlər. Kommersiya qurumları məsafədən iş modelini tətbiq edə bilərlər. Amma burada da çoxlu açıq qalan məsələlər mövcuddur. Məsələn, işçi öz evindən və ya başqa məkandan işləyirsə, öz avadanlığı, interneti və elektrik enerjisindən istifadə edirsə, bu xərclərin kim tərəfindən ödəniləcəyi sual doğurur. Kommersiya qurumları bu məsələni daxili razılaşmalarla həll edə bilər. Lakin dövlət orqanlarında bu cür məsələlərin tənzimlənməsi daha mürəkkəbdir”, - deyə hüquqşünas əlavə edib.
O qeyd edib ki, ən vacib məsələlərdən biri də əmək mühafizəsi ilə bağlıdır. İş yerində işçinin əmək mühafizəsinə görə məsuliyyəti işəgötürən daşıyır. İşəgötürən işçini istehsalatda bədbəxt hadisələrdən və peşə xəstəliklərindən icbari sığorta etdirir. Əgər işçinin başına iş yerində hadisə gələrsə, müvafiq sığorta şirkəti kompensasiya ödəyir:
"Lakin məsafədən iş zamanı bu məsələ tam aydın deyil. İşəgötürən ofisdə işçiyə nəzarət edə bilir, əmək mühafizəsi qaydalarının pozulması halında onu xəbərdar edir və ya məsuliyyətə cəlb edir. Lakin işçi evdən, başqa ofisdən, ictimai məkandan, hətta açıq havadan işləyirsə, bu nəzarətin necə həyata keçiriləcəyi sual yaradır”, - deyə Sahib Məmmədov bildirib.
Onun sözlərinə görə, işçi məsafədən işlədiyi vaxt təhlükəli bir yerdə oturub işləyərsə və ya xəsarət alarsa, bunun istehsalat hadisəsi sayılıb-sayılmayacağı aydın deyil:
"İşçi iş vaxtı şəxsi avtomobili ilə hərəkətdə olarkən qəza keçirərsə, bunun sığorta hadisəsi hesab edilib-edilməyəcəyi də qanunvericilikdə dəqiq tənzimlənməyib. Başqa bir misal: işçi ofisdə işlədiyi zaman çay üzərinə dağılarsa və xəsarət alarsa, bu, müəyyən hallarda istehsalatda bədbəxt hadisə kimi qiymətləndirilə bilər. Amma eyni hadisə evdə və ya başqa məkanda məsafədən iş zamanı baş verərsə, onun necə qiymətləndiriləcəyi hələ açıq qalır”, - deyə o qeyd edib.
Sahib Məmmədov hesab edir ki, bu səbəbdən məsafədən işlə bağlı yalnız Əmək Məcəlləsində deyil, digər qanunvericilik aktlarında da dəyişikliklərə ehtiyac var. Xüsusilə “İstehsalatda bədbəxt hadisələr və peşə xəstəlikləri nəticəsində peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi hallarından icbari sığorta haqqında” qanuna dəyişiklik edilməlidir:
"Məsafədən işin tətbiqi üçün əvvəlcə hansı vəzifə və peşələrin bu formata uyğun olduğu müəyyənləşdirilməlidir. Habelə məsafədən işlə bağlı müəyyən imtiyazların kimlərə şamil olunacağı da aydınlaşdırılmalıdır. Eləcə də məsafədən işləyən şəxsin öz avadanlığı, interneti, elektrik enerjisi və digər resurslarından istifadə etməsi məsələsi də hüquqi baxımdan tənzimlənməlidir. Əgər bu xərclər işçinin üzərinə düşürsə, onların necə kompensasiya ediləcəyi müəyyən olunmalıdır. Dövlət qurumlarında isə bunun üçün büdcədə ayrıca vəsait nəzərdə tutulmasına ehtiyac yarana bilər.
Hüquqşünasın fikrincə, belə bir iş modeli həm işəgötürən, həm də işçi üçün müəyyən üstünlüklər yarada bilər:
“Məsələn, hansısa qurumun ofisi 20 nəfər üçün nəzərdə tutulubsa, lakin iş həcmi daha çoxdursa və əlavə işçilərə ehtiyac yaranırsa, həmin işçilərin bir hissəsinin məsafədən çalışması işəgötürən üçün daha sərfəli ola bilər. Bununla yanaşı, belə bir model, işçi üçün də əlverişlidir. Çünki bəzi hallarda işçi gün ərzində yalnız işə gedib-gəlməyə bir neçə saat vaxt itirir. Məsafədən iş zamanı isə həmin vaxt itki hesab olunmur".
Aytac Kərimova | EDnews
