Müasir dövrdə yüksək nəticə əldə etmək istəyi, rəqabət mühiti və sosial şəbəkələrin təsiri insanların özlərinə qarşı gözləntilərini artırır. 

Psixoloqlar bildirirlər ki, müəyyən həddə qədər inkişafı stimullaşdıran perfeksionizm ifrat formada psixoloji sağlamlıq üçün risk faktoruna çevrilə bilər. 

Son illərdə aparılan beynəlxalq araşdırmalar da göstərir ki, xüsusilə gənclər arasında perfeksionist düşüncə tərzi əvvəlki dövrlərlə müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə artıb.

Britaniyalı tədqiqatçılar Thomas Curran və Andrew P.Hill tərəfindən aparılan genişmiqyaslı araşdırmada 1989–2016-cı illər ərzində ABŞ, Böyük Britaniya və Kanadada 41 mindən çox universitet tələbəsinin göstəriciləri təhlil edilib. Nəticələrə əsasən, həm özünə qarşı yüksək tələblər, həm də cəmiyyətin insanlardan gözləntiləri illər ərzində davamlı şəkildə yüksəlib. Mütəxəssislər bunu artan rəqabət, sosial media təsiri və müasir həyat tərzi ilə əlaqələndirirlər.

Beynəlxalq Psixologiya Assosiasiyalarının və müxtəlif elmi araşdırmaların nəticələri göstərir ki, qeyri-sağlam perfeksionizm narahatlıq pozuntuları, depressiya, emosional tükənmişlik və özünəinamın zəifləməsi ilə sıx əlaqəlidir. Mütəxəssislərin fikrincə, insanın öz dəyərini yalnız qüsursuz nəticələrlə ölçməsi uzunmüddətli psixoloji gərginlik yarada bilər.

Sosial şəbəkələr və rəqabət mühiti perfeksionizmi artırır

Ekspert-psixoloq Şəhla Abdulova EDnews-a açıqlamasında bildirib ki, müasir dövrdə insanların özlərini başqaları ilə müqayisə etməsi perfeksionizmin artmasına səbəb olan əsas amillərdən biridir.

Onun sözlərinə görə, xüsusilə sosial media platformalarında ideal həyat tərzinin nümayiş etdirilməsi insanlarda hər sahədə qüsursuz olmaq istəyi yaradır.

Ekspert qeyd edib ki, bu düşüncə tərzi zamanla insanın psixoloji balansına mənfi təsir göstərir:

“İnsan əldə etdiyi uğurları qiymətləndirmək əvəzinə diqqətini yalnız çatışmayan tərəflərə yönəldir. Bu isə davamlı narazılıq hissi yaradır. Perfeksionist insanlar çox vaxt uğurlarını kifayət qədər dəyərli hesab etmir və hər dəfə özlərindən daha artıq nəticə gözləyirlər. Bu da emosional gərginliyin artmasına səbəb olur”.

Perfeksionizm motivasiya yaratsa da, həddi keçdikdə risk yaradır

Şəhla Abdulovanın sözlərinə görə, perfeksionizm tamamilə mənfi xüsusiyyət hesab olunmur. Müəyyən həddə qədər bu xüsusiyyət insanın məsuliyyət hissini artırır, planlı işləməsinə və keyfiyyətli nəticə əldə etməsinə kömək edir.

Lakin gözləntilər real imkanları üstələdikdə vəziyyət dəyişir.

“İnsan özündən daim qüsursuz nəticə tələb etdikdə ən kiçik səhvi belə uğursuzluq kimi qəbul edir. Nəticədə stress artır, narahatlıq yaranır və insan öz potensialından istifadə etməkdə çətinlik çəkir. Bəzi hallarda isə bu vəziyyət işləri davamlı təxirə salmağa və qərar verməkdə çətinliklərə səbəb olur”.

Uşaqlıqdan formalaşan psixoloji xüsusiyyət

Mütəxəssis bildirir ki, perfeksionizm bəzən uşaqlıq dövründə formalaşmağa başlayır. Valideynlərin və müəllimlərin yüksək gözləntiləri, uşağın yalnız uğurlarına görə qiymətləndirilməsi gələcəkdə onun özünə qarşı həddindən artıq tələbkar olmasına səbəb ola bilər.

Ekspert hesab edir ki, uşaqlara səhv etməyin inkişaf prosesinin təbii hissəsi olduğu aşılanmalıdır. Əks halda, insan böyüdükcə uğuru deyil, yalnız qüsursuzluğu hədəf seçir.

Sağlam yanaşma psixoloji rifahı qoruyur

Psixoloqun fikrincə, sağlam psixoloji inkişaf üçün insan özünü yalnız nəticəyə görə deyil, göstərdiyi səyə və qazandığı təcrübəyə görə də qiymətləndirməyi bacarmalıdır.

Şəhla Abdulova hesab edir ki, əsas məqsəd mükəmməl olmaq deyil, davamlı inkişaf etməkdir. Onun sözlərinə görə, real hədəflərin müəyyənləşdirilməsi, səhvlərin öyrənmə prosesinin bir hissəsi kimi qəbul edilməsi və özünü başqaları ilə deyil, əvvəlki nəticələri ilə müqayisə etmək psixoloji sağlamlığın qorunmasına kömək edən əsas amillərdəndir.

Fidan Abdullayeva