ABŞ və İran arasında yüksək riskli danışıqların İslamabadda başlaması fonunda, kövrək atəşkəsin davamlı razılaşmaya çevrilib-çevrilməyəcəyi sual olaraq qalır.
EDnews-un suallarını cavablandıran irlandiyalı tarixçi və siyasi analitik Patrick Walsh danışıqların gedişi, Pakistanın rolu və regiondakı güc balansında baş verən dəyişikliklərlə bağlı fikirlərini bölüşüb.
İslamabad ABŞ–İran danışıqlarına ev sahibliyi edir. Pakistan bu iki ölkə arasında sülh razılaşmasına nail olmaq üçün hansı addımları ata bilər?
Pakistanın ev sahibi kimi çıxış etməsi dəyişən diplomatik mənzərəni əks etdirir. Ənənəvi vasitəçilər əvvəlki təsir imkanlarını itirmiş kimi görünür, halbuki İslamabadın Vaşinqtonla, xüsusilə Donald Tramp dövründə formalaşmış münasibətləri yeni dialoq kanalı yarada bilər. Lakin Walsh-a görə, ciddi irəliləyiş gözləntiləri məhdud qalmalıdır.
Pakistan rəhbərliyinin Tramp ilə daha yaxın münasibətləri var. Amma uğura böyük ümidim yoxdur.
İslamabaddakı danışıqlardan nə gözləyirsiniz? Atəşkəs uzadıla bilərmi?
Mövcud atəşkəsin müddəti qısadır və Vaşinqtonla Tehran arasındakı dərin fikir ayrılıqlarını aradan qaldırmaq üçün yetərli sayılmır. Analitik hesab edir ki, uzadılması mümkündür, lakin bu, daha çox zərurətdən doğacaq.
İki həftə problemləri həll etmək üçün çox qısa müddətdir. Buna görə atəşkəsin uzadılması mümkündür. Tramp, böyük ehtimalla, vəziyyətdən çıxış yolu axtardığı üçün bunu istəyəcək.Bu yanaşma daha geniş reallığı üzə çıxarır: mövcud atəşkəs davamlı razılaşmaya aparan mexanizm deyil, daha çox müvəqqəti fasilə xarakteri daşıyır.
Pakistan diplomatiya ilə regional təzyiqlər arasında balans saxlayır – danışıqlar uğursuz olarsa və ABŞ yenidən İrana zərbələr endirərsə, İslamabad necə reaksiya verəcək?
Pakistanın mövqeyi mürəkkəb olaraq qalır. İslamabad İsrailin rolunu kəskin tənqid edir, eyni zamanda ABŞ-la münasibətləri qorumağa çalışır. Pakistan tənqidlərini daha çox Netanyahuya yönəldəcək, Trampa yox – çünki onunla münasibətləri saxlamaq istəyirlər. Bu balans Pakistanın əsas strateji məqsədini ortaya qoyur: regionda sabitliyin daha da pozulmasının qarşısını almaq və eyni zamanda əsas tərəfdaşlarla əlaqələri qorumaq.
Danışıqlarda üstünlük kimdədir? İranın özünü diktə edən tərəf kimi təqdim etməsi nə dərəcədə realdır?
İranın güclü mövqedə olduğu görüntüsünə baxmayaraq, analitik hesab edir ki, Tehran əslində daha məhdud vəziyyətdədir.İran ABŞ-ın böyük hərbi qüvvələri ilə əhatə olunub və faktiki olaraq təslim sənədi ilə üz-üzə qalıb.
Bununla yanaşı, İranın əlində mühüm bir strateji üstünlük qalır: dünya enerji marşrutlarının ən kritik nöqtələrindən biri olan Hörmüz boğazı.
Walsh-a görə, məhz bu faktor Vaşinqtonun hesablamalarını xeyli çətinləşdirir. İranın əsas üstünlüyü boğazlardır. Tramp bunu lazımınca qiymətləndirmədi.
Klassik strateji yanaşmaya istinad edən analitik vurğulayıb ki, münaqişənin uğurla başa çatması üçün qarşı tərəfə çıxış yolu təqdim olunmalıdır – lakin hazırkı mərhələdə belə bir imkan görünmür.
Müharibələri bitirərkən düşmənə çıxış yolu vermək həmişə vacibdir… İran bu imkan verilmədikcə və gücü olduğu müddətdə müqaviməti davam etdirəcək.
Walsh əlavə edib ki, real irəliləyiş əldə olunması üçün Vaşinqtonun İranın təklif etdiyi çərçivəyə müəyyən güzəştlər etməsi zəruri olacaq.
