Qlobal İdeya Böhranı: İnsanlıq süqut edir, yoxsa yenidən yaranır?- Şahlar Ruhi

Yazarlar 11:50 28.11.2024

Hər əsr özüylə ruhunu, çağırışlarını və problemlərini gətirir. Lakin XXI əsrin bəlkə də ən narahatedici çağırışı "ideya böhranı"dır. İnsanlıq tarixində ideyalar hər zaman cəmiyyətin inkişafına, irəliləyişlərə və mədəniyyətlərin çiçəklənməsinə təkan verib. Fəlsəfədən elmə, sənətdən texnologiyaya qədər hər  böyük sıçrayış, cəsur ideyaların məhsulu olub. Amma bu gün bir çox sahədə belə suallar yaranır: Yaradıcı gücümüz azalır? Fikirlərimiz təkrarlanmaya çevrilir? Bəlkə tərəqqi yerində saymağa başlayıb?

Bu suallar insanlığın bugünkü vəziyyətini daha dərindən dərk etmək üçün vacibdir. Müasir dövrün paradoksu budur: texnologiya heç vaxt bu qədər inkişaf etməyib, məlumat heç vaxt bu qədər əlçatan olmayıb, amma yenilikçilik, kreativlik və dərin düşüncə tərzi heç vaxt bu qədər çətin vəziyyətdə olmayıb. Sosial medianın səthi məzmunları, qloballaşmanın homojen mədəniyyətləri, süni intellektin avtomatlaşdırdığı yaradıcılıq prosesləri və ekoloji problemlər insanın daxili yaratma gücünü tükəndirməkdədir. Belə bir şəraitdə qlobal ideya böhranı nəzəri konsepsiya deyil, real  təhlükədir.

Bəlkə də bu böhran təkcə təhlükə deyil, eyni zamanda fürsətdir. Tarix bizə göstərib ki, böhranlar insanlıq üçün çağırışdır:o bizə  təkamülün dayanmadığını, yalnız özünü yeni yollarla ifadə etməyə ehtiyac olduğunu xatırladır. Bəlkə də ideyalar tükənmir, sadəcə onların formasını dəyişməyin vaxtıdır. Bəs biz bu dəyişikliklərə necə hazırlaşırıq? Bugünkü böhran yalnız insanlığın sınağı deyil, həm də onun gələcəyini necə quracağını müəyyənləşdirən əsas imtahandır.

Bu məqalədə qlobal ideya böhranını bütün aspektləri ilə araşdıracaq, onun səbəblərini və göstəricilərini müzakirə edəcək, eləcə də praktiki həll yollarını təqdim edəcəyik. Məqsədimiz yalnız problemi anlamaq deyil, həm də onun arxasında gizlənən imkanları üzə çıxarmaqdır. Çünki insanlıq yalnız suallar verməklə deyil, bu suallara cavab axtarmaqla irəliləyir. İndi isə gəlin, bu qlobal çağırışın dərinliyinə nəzər salaq.

Dünya Niyə Təkrarlanır?

Bu gün dünya heç vaxt olmadığı qədər bağlıdır, amma bu əlaqələr həm də  kreativlikdə fərqliliyi azaldır. Hamı eyni şeylərə baxır, eyni mahnılara qulaq asır, eyni geyimləri geyinir. Trendlər bir platformadan digərinə keçərkən mədəniyyətlər arasında harmoniyadan çox monotonluq yaranır. Gəlin bu tendensiyalara daha dərindən baxaq:

Kinoda: Dünya miqyasında kinematoqrafiya artıq riskli eksperimentlərdən qaçır və təhlükəsiz kommersiya layihələrinə yönəlir. Marvel və DC filmləri ekranlarımızı doldurur, amma "Kubrikin yeni varisi kimdir?" sualına cavab yoxdur. Qloballaşma nəticəsində fərqli ölkələrin unikal hekayələri böyük platformalarda itib-batır. Məsələn, Azərbaycan kinosunun zəngin potensialı “Netflix”-də haradadır?

Musiqidə: Spotify və TikTok kimi platformalar yeni istedadları üzə çıxarır, amma eyni zamanda musiqi sənayesini trendlərə tabe edir. Bugünkü mahnılar iki dəqiqədən uzun çəkmir, çünki dinləyici diqqətini daha çox saxlamaq mümkün deyil. Remikslər və “rəqs üçün uyğun mahnılar” orijinal yaradıcılığı kölgədə qoyur.

Modada: Hər kəs eyni brendləri geyinir, eyni rəng tonlarını izləyir, eyni dizaynlara üstünlük verir. Halbuki lokal mədəniyyətlərdə böyük potensial gizlənir. Niyə Azərbaycan milli geyimləri müasir modada yeni tendensiyalar yaratmasın?

Təhsil: Yaradıcılığı Tormozlayan Sistemlər

İnnovasiyanın mayası kreativ düşüncədir, amma bugünkü təhsil sistemi bu qabiliyyəti təşviq etmir. Uşaqlara problemləri həll etmək öyrədilmir; onlara yalnız düzgün cavablar əzbərlədilir. Təhsil sisteminin məhdudiyyətləri kreativliyə necə mane olur?

Standartlaşdırılmış Tədris: Bugünkü məktəblərdə uşaqların fərqli düşünməsi deyil, eyni şeyləri öyrənməsi vacib sayılır. Ən yaxşı şagirdlər ən yüksək qiyməti alanlardır, amma real həyatda problemləri həll edənlər kimdir?

Praktikadan Qopmuş Proqramlar: Təhsil real dünyadan təcrid olunub. Nəticədə, tələbələr yalnız nəzəri biliklər toplayır, amma iş həyatında lazım olan bacarıqları əldə edə bilmir. Yaradıcılıq “kitablarda yoxdur” deyə, sinif otaqlarından kənarda qalır.

Niyə məktəblərdə yaradıcı laboratoriyalar qurulmasın? Məsələn, Azərbaycanda təhsildə muğam sənətini və müasir texnologiyaları birləşdirən dərs proqramları tətbiq oluna bilər.

Texnologiya: Tərəqqinin Bizi Yorması

Texnologiya, xüsusilə süni intellekt (Sİ), insan həyatını dəyişdirməklə yanaşı, kreativliyə həm də mane ola bilər. Niyə yaradıcı düşünək ki? Axı Sİ bizim əvəzimizə hər şeyi edir? Lakin texnologiyanın əsl gücü insanlarla harmoniyada işləməkdədir. Bəs bu harmoniyanı necə yaratmaq olar?

Sİ-nin Təhdid Yerinə Dəstək Olması: Süni intellekt avtomatlaşdırma ilə kreativliyi birləşdirə bilər. Məsələn, rəssamlar Sİ vasitəsilə vizual sənətdə yeni üslublar yarada bilər. Bu yanaşma kreativliyin yox olmasına yox, əksinə  genişlənməyinə səbəb ola bilər.
Məlumatın Hədsiz Çoxluğu: Dünyada hər gün orta hesabla 2,5 kvintilyon bayt məlumat yaradılır. Amma bu məlumat axını insan beynini yorur. İnsanlar daha çox düşünmək əvəzinə, daha çox istehlak edirlər. TikTok-un bir saatlıq skrollanması dərin yaradıcılıq vaxtını əvəz edə bilərmi?
Texnologiya ilə İnsanlıq Üçün Yaradıcılıq: İlon Maskın “Tesla” və “SpaceX” layihələri texnologiyanın insanlıq üçün necə kreativ həllər təqdim edə biləcəyinə nümunədir. Bəs digər sahələrdə bu yanaşmanı necə tətbiq edə bilərik?

Ekologiya: Tükənən Resurslar, Tükənən Yaradıcılıq

Təbiət və mədəniyyət arasında dərin bir əlaqə var. Ekoloji böhran insanlığın ancaq fiziki resurslarını yox, həm də daxili yaradıcılığını tükəndirir. Təbiət tükəndikcə, bəşəriyyət də tükənir. Amma bu sahədə də kreativ həllər mümkündür:

Yaşıl Texnologiyalar və Yaradıcı Dizaynlar: Məsələn, Azərbaycanda işğaldan azad olunan bölgələrdə günəş enerjisi ilə işləyən kəndlər yaradıla bilər. Bu həm ekoloji, həm də kreativ bir həll olardı.

Təbii İncəsənət: Ətraf mühitdən ilhamlanaraq yaradılmış sənət əsərləri kreativliyə yeni istiqamət verə bilər. Məsələn, Azərbaycanın Qarabağ bölgəsinin flora və faunasını rəssamlıq və musiqi ilə təbliğ etmək buna parlaq nümunə ola bilər.

Bizi Necə Dirçəldə Bilərik?

İnsanlıq kreativliyi yenidən necə alovlandıra bilər? Problemlər haradadırsa, həllər də ordadır. Nümunələr:

Mədəni Dəyərlərin Təbliği: Azərbaycan xalça sənəti və milli musiqi irsi dünyaya necə yeni perspektivlər təqdim edə bilər?

Texnologiya ilə İnteqrasiya: Süni intellekti kreativ dizayn və tədris üçün yeni imkanlara çevirmək.

Yaradıcılıq Üçün Yeni Təhsil Modelləri: Kreativliyi təşviq edən məktəblər, layihə əsaslı təhsil yanaşmaları.

Ekoloji İnnovasiya: Yerli resurslardan davamlı istifadəyə əsaslanan dizayn və texnologiya layihələri.

Bu böhranın hər bir aspektində həm təhlükə, həm də fürsət gizlənir. İnsanlıq tükənmir, sadəcə öz yolunu tapmaq üçün yenidən formalaşır. Gələcəyimizi yalnız cəsur və kreativ ideyalar qura bilər.

Bəs siz necə düşünürsünüz,  bu problemlərin həlli üçün hansı addımlar daha aktual və təsirli ola bilər?

“Xatirələr işığında Heydər Əliyev” -in təqdimatı keçirildi

Xəbər xətti

Kevin De Bruyne "Mançester Siti"nin heyətində yeni uğura imza atdı
10:03 03.05.2025
Bakıdan Varşavaya uçan təyyarə təcili geri qayıdıb
09:58 03.05.2025
10 min abituriyent buraxılış imtahanlarından şikayət edib
09:43 03.05.2025
Qarabağdakı kütləvi məzarlıqlar Avropa mediasının diqqətini cəlb edib
09:25 03.05.2025
Qarpızın içərisində gizlədilən 63 kiloqramdan artıq narkotik aşkar edilib
08:31 03.05.2025
Şahzadə Harri məhkəməni uduzdu
07:40 03.05.2025
HƏMAS Qəzza zolağı ilə bağlı sövdələşməyə hazırdır
07:35 03.05.2025
Ərdoğan və Netanyahunun Azərbaycana səfəri Ermənistandan necə görünür?
06:48 03.05.2025
Tramp Roma Papası obrazında şəklini paylaşıb
05:29 03.05.2025
"Traktor Sazi" İran çempionu oldu
02:09 03.05.2025
Geoloqlar qlobal vulkan püskürmələri haqqında siqnal aşkarladılar
01:15 03.05.2025
"ABŞ Rusiya və Ukrayna arasında vasitəçilik etməyə davam edir"
00:33 03.05.2025
MKİ çinliləri əməkdaşlığa çağırır
20:18 02.05.2025
TikTok Məlumatları ötürür?
19:20 02.05.2025
“Xatirələr işığında Heydər Əliyev” -in təqdimatı keçirildi
15:01 02.05.2025
Əməyin Mühafizəsi Mərkəzi işğaldan azad olunmuş ərazilərdə fəaliyyət göstərən müəssisələrdə layiqli əməyin təminatına dövlət dəstəyi ilə bağlı maarifləndirmə tədbirlərinə start verib
14:32 02.05.2025
Şüuraltı bəndləri yıxan sənətin əbədi təlimatı Xanəmir Telmanoğlu yazır...
14:28 02.05.2025
Meymun kənddə qarışıqlıq yaratdı: İnsanlara hücum etdi
12:48 02.05.2025
Gözümüzün altı niyə qaralır? - Nə etməli?
12:46 02.05.2025
" Pakistan qardaş Azərbaycanın dəstəyini çox yüksək qiymətləndirir"
12:43 02.05.2025
Londonda Azərbaycan–Böyük Britaniya biznes əlaqələrinə həsr olunmuş tədbir keçirilib
12:35 02.05.2025
Ötən ay 58 aptekdə monitorinq aparılıb, 20-də nöqsan aşkarlanıb
12:31 02.05.2025
UNDP-nin Azərbaycandakı fəaliyyəti başa çatıb
12:23 02.05.2025
Azərbaycanın dəniz məhsullarının Aİ ölkələrinə ixracı ilə bağlı işlər aparılır
12:19 02.05.2025
"Prezident Kuboku-2025”: Azərbaycan təmsilçiləri daha altı medal qazanıblar
12:12 02.05.2025
Alimlər bizi qaşındıran şeyləri aşkar ediblər
12:07 02.05.2025
BMT qlobal arxitekturada genişmiqyaslı islahat hazırlayır
12:02 02.05.2025
Marko Rubio İranla nüvə sazişinin şərtlərindən daha birini açıqlayıb
12:00 02.05.2025
Pekindən siqnal: ABŞ tarif danışıqlarına hazırdır
11:58 02.05.2025
"D" vitaminini necə tənzimləyək ?
11:55 02.05.2025
"Türk ölkələrinin xoreoqrafiya mədəniyyətini yaxınlaşdırmaq vacib amildir"
11:49 02.05.2025
Eskişehirdə Məhəmməd Əmin Rəsulzadəyə həsr olunan konfrans keçirilib
11:45 02.05.2025
İsrail “Azadlıq donanması”nı vurdu
11:42 02.05.2025
AMEA-da Azərbaycan-Misir elmi əməkdaşlığı müzakirə edilib
11:36 02.05.2025
Şərqşünas alim beynəlxalq konfransda qədim dillərin süni intellekt vasitəsilə öyrənilməsindən danışıb
11:34 02.05.2025
İraq ərazisində anti-İran qüvvələrin fəaliyyəti qadağan edilib
11:27 02.05.2025
Azərbaycan və Nepal arasında Anlaşma Memorandumunun imzalanması üçün hazırlıq işləri görülür
11:25 02.05.2025
Boliviyada sərnişin təyyarəsi yoxa çıxdı
11:16 02.05.2025
Vyetnam Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin Baş katibi Azərbaycana səfər edəcək
11:07 02.05.2025
FHN metronun “28 May” və “Nizami” stansiyalarında taktiki-xüsusi təlim təşkil edilib
11:01 02.05.2025
Hamısı